ደራሲና ኃያሲ ዓለማየሁ ገላጋይ

ደራሲና ኃያሲ ዓለማየሁ ገላጋይ በዘመናዊ የኢትዮጵያ ሥነ-ጽሑፍ ታሪክ ውስጥ አዳዲስ የፈጠራ ስልቶችን በመሞከርና ማኅበረሰቡ ያገለላቸውን የሰዎችን ሕይወት በጥልቀት በመግለጽ የሚታወቅ ቀዳሚ የጥበብ ሰው ነው። በ1960 ዓ.ም በአዲስ አበባ ከተማ ልዩ ስሙ አራት ኪሎ (ባሻ ወልዴ ችሎት) አካባቢ ተወልዶ ያደገው ዓለማየሁ፣ ያደገበት ማኅበረሰብ አስቸጋሪና ዝቅተኛ ኑሮ ለድርሰት ሥራዎቹ ትልቅ መነሻና ጥሬ ዕቃ ሆኖታል። የመጀመሪያና ሁለተኛ ደረጃ ትምህርቱን በዳግማዊ ምኒልክ ትምህርት ቤት ካጠናቀቀ በኋላ፣ በአሁኑ የአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ የጋዜጠኝነትና ኮሙኒኬሽን ትምህርት ክፍል (School of Journalism) ገብቶ በመመረቅ የመጀመሪያ ዲግሪውን አግኝቷል። ወደ ሥነ-ጽሑፉ ዓለም ሙሉ በሙሉ ከመግባቱ በፊት እንደ «ኔሽን»፣ «አዲስ አድማስ»፣ «ፍትሕ»፣ «አዲስ ታይምስ» እና «ፋክት» ባሉ ታዋቂ ጋዜጦችና መጽሔቶች ላይ በጋዜጠኝነትና በተለያዩ አወዛጋቢና አንባቢን በሚስቡ የዓምድ ጽሑፎቹ ሰፊ እውቅናን አትርፏል።

ዓለማየሁ ገላጋይ የመጀመሪያ የፈጠራ ሥራውን «አጥቢያ» የተሰኘውን ልብወለድ መጽሐፍ በ1999 ዓ.ም በማሳተም ለድርሰት ዓለም የበቃ ሲሆን፣ በቀጣዩ ዓመት በ2000 ዓ.ም ደግሞ ለድርሰት ሕይወቱ ትልቅ መነሳሳትና መካሪ አድርጎ የሚወስደው የታዋቂውን ደራሲ ስብሐት ገብረእግዚአብሔርን የሕይወት ታሪክ ጥናት «ስብሐት ገብረእግዚአብሔር ሕይወትና ክህሎት» በሚል ርዕስ ሁለተኛ መጽሐፉን አሳትሟል። ይህ ሁለተኛ መጽሐፍ በታተመ በመጀመሪያዎቹ ዓመታት ብዙም ትኩረት ባያገኝም፣ ከዘጠኝ ዓመታት በኋላ በድጋሚ ሲታተም ግን ከፍተኛ ተወዳጅነትን አግኝቷል። ዓለማየሁ በጽሑፍ ሕይወቱ እጅግ ፍሬያማ ከሆኑ የኢትዮጵያ ደራስያን አንዱ ሲሆን፣ እስካሁንም ከ18 በላይ ጠንካራ ማኅበራዊ፣ ፍልስፍናዊና ፖለቲካዊ ጭብጦች ያሏቸው መጻሕፍትን ለአንባቢ አቅርቧል። ከእነዚህም መካከል «ወሪሳ»፣ «ቅበላ»፣ «የብርሃን ፈለጎች»፣ «ኩርቢት»፣ «ቤባንያ»፣ «ውልብታ»፣ «ማዕበል ጠሪ ወፍ»፣«መለያየት ሞት ነው»፣ «ኢህዴግን እከስሳለሁ» እና በቅርቡ የወጣው «ፈሪሳ» የተሰኙት ልቦለድና ኢ-ልቦለድ ሥራዎቹ ተጠቃሽ ናቸው።

የዓለማየሁ ድርሰቶች አብዛኛውን ጊዜ ማኅበረሰባዊ ዕድፍና ሕጸጾችን፣ ኢ-ፍትሐዊ አወቃቀሮችንና ሰብዓዊ ውጣ ውረዶችን በግልጽ ሥዕላዊ ቋንቋ ይሞግታሉ። እሱ እንደሚለው ደራሲ ማለት እንደ ሳይንቲስት ከሰዎች ጋር በቅርብ መኖር፣ ማኅበራዊ ሕይወትን መጋራትና ሰውን ሳይለይ ማውጋት ያለበት በመሆኑ በካዛንቺስ አካባቢ በሚገኝ ቀላል መኖሪያ ቤት ውስጥ ከሕዝብ ሳይለይ በመኖር ይጽፋል። ከራሱ የፈጠራ ሥራዎች በተጨማሪ መጻሕፍትን በመተቸት (የሥነ-ጽሑፍ ኃያሲነት)፣ «መልክአ ስብሐት» በተሰኘው መጽሐፍ የጥበብ ሰዎችን በማሳተፍ እና በአሁኑ ወቅትም በተለያዩ የሚዲያ ቆይታዎች ላይ በንባብ ባህል ዙሪያ በሚያደርጋቸው ጠንካራ ውይይቶች በኢትዮጵያ ሥነ-ጽሑፍ ውስጥ የማይተካ አሻራውን በማሳረፍ ላይ ይገኛል። በተለይም ቋንቋን የመሰብሰብ፣ አዳዲስ ቃላትን የመፍጠርና አሮጌውን የትረካ ስልት ሰብሮ በድኅረ-ዘመናዊ የአጻጻፍ ስልት ታሪኮችን የመቅረጽ ልዩ ችሎታው በሃያሲያን ዘንድ ዘወትር ያስመሰግነዋል። ድርሰቶቹ አንባቢን ዝም ብለው የሚያዝናኑ ሳይሆኑ፣ የሰውን ልጅ ውስብስብ ማንነትና የኑሮ እንቆቅልሾችን በጥልቀት እንድንመረምር የሚያስገድዱ የሐሳብ መድረኮች ናቸው።